Wprowadzenie do historii cynku - Częśc I

Cynk metaliczny jest błękitnobiałym, kruchym metalem. Na powietrzu ulega podobnej do aluminium pasywacji. Cynk jest bardzo reaktywny zarówno w środowisku kwasowym jak i zasadowym, nie reaguje jednak w obojętnym środowisku wodnym.

Wprowadzenie

Na długo przed odkryciem cynku, jako metalu, stosowane były już rudy cynkowe do produkcji (stopu miedzi i cynku) mosiądzu, a także sole cynkowe – do celów medycznych. Przedmioty z mosiądzu znane są z Babilonii i Asyrii z III tysiąclecia p.Ch. i z Palestyny z lat 1400 do 1000 p.Ch.
Pierwszą domieszkę cynku w miedzi stwierdzono w znalezionym na Rodos klejnocie z czasu ok. 500 p.n.e. Nawet jeżeli od tego czasu cynk stosowany był, przykładowo, do produkcji mosiądzu, to jednak minęło wiele stuleci, zanim został zidentyfikowany jako metal. Pojęcie „cynk” przyjęło się dopiero w XVII w. po ponownym „odkryciu” tego materiału.
Ponieważ cynk występuje w naturze wyłącznie w formie związanej, jego produkcja następowała najpierw z węglanu cynku, soli cynkowej. Cynk nadawał się szczególnie do stopów z innymi metalami i dlatego używany był początkowo jako składnik monet. Rudy cynku były wprawdzie już w użyciu w epoce brązu, jednak dopiero dużo później stwierdzono, że cynk to pierwiastek, tzn. niedający się już dalej rozkładać materiał podstawowy. Cynk aż do końca XVIII wieku, importowany był najczęściej z Indii i uchodził za bardzo drogi.

Wczesna produkcja oraz zastosowanie w Indiach oraz w Chinach

Około roku 1200 naszej ery wytwarzano w Indiach metaliczny cynk. Proces ten został opisany jako produkcja nowego, cynko-podobnego metalu. Podgrzewano rudy cynku, stosując w tym celu węgiel drzewny, w zamkniętym naczyniu wytopowym. W procesie tym powstawała tak zwana para cynkowa, która była schładzana powietrzem z otoczenia w pojemniku kondensacyjnym ulokowanym poniżej (Rycina 1).
O produkcji (wytwarzaniu) tlenku cynku w Persji wspominał, pochodzący z Wenecji, Marco Polo (1254-1324). W tamtejszych czasach Persowie stosowali minerał goslaryt (ZnSO4x7H2O) jako ochronę przed zapaleniem spojówek. Siarczan cynku (ZnSO4) znajduje także w dzisiejszych czasach szerokie zastosowanie w medycynie – jako środek wstrzymujący (substancja ściągająca) oraz antyseptyk.
W roku 1374 uznano w Indiach cynk za samoistny metal – był to w owym czasie ósmy znany rodzaj metalu. Już wtedy istniała ograniczona produkcja cynku oraz powiązany z nią handel.

Rycina 1: W Indiach w roku 1200 wytwarzano cynk metaliczny w zamkniętym tyglu wytopowym, z którego odprowadzany był do pojemnika kondensacyjnego, gdzie następowało schładzanie go przy pomocy powietrza. (wedle Habashi)

Nieco inny proces wytwarzania znany jest z prowincji Radżastan w północno zachodnich Indiach (XIII-XVII wiek). Tam stosowano tygiel wytopowy w kształcie rur o długości 25 cm średnicy 15 cm. Tygle te ustawiano w piecu. Piec nagrzewano przy pomocy węgla drzewnego i miecha. Kondensacja par cynkowych następowała w rurach. W ten oto sposób – wnioskujemy to na podstawie znalezionych pozostałości – wytwarzano metaliczny cynk oraz tlenek cynku w ilości około 1 miliona ton. Uzyskiwany w tym procesie cynk metaliczny stosowano do produkcji mosiądzu a tlenek cynku znajdował zastosowanie w medycynie.